Ang Security Guard Na Walang Linggo

Dalawang beses inuntog ni Mang Renato ang kanyang ulo sa pader. Hindi lang siguro dalawa. Dalawa lang ang inabutan ko, marahil marami pa sapagkat duguan na ang mukha nito noong makita ko. Wala namang sira sa pag-iisip si Mang Renato. Sa katunayan ito’y may pamilya, isang asawa at isang anak na nasa elementarya. Isa siyang “Sekyu” sa isang pabrika ng plastik. Siguro nagawa niya iyon dahil sa mga nalalanghap niya at lumubo na sa pag-iisip nya kaya niya pinapaputok gamit ang ulo nya o kung ano man. Ayaw ni Mang Renato sa pabrika at hindi dahil sa amoy, sa amo, sa sweldo, sa mga taong nagtatrabaho o sa mga makinaryang ginagamit nila. Ayaw niya sa pabrika dahil walang aksyon doon. Walang kagana-ganang bantayan. Sa katunayan ay mayroong sofa at telebisyon sa kinalalagyan ni Mang Renato. Maari rin siyang matulog kapag gabi na. May kulambo pa ang kanyang tulugan at may reserbang mga kahon ng katol kung may mga lamok na maliliit na nakakalusot sa butas ng kulambo ni Mang Renato. Mayroon ding radyo na palagi niyang binubuksan kapag hindi siya makatulog. Ang istasyon niya ay kay Doktor Love. Ang trabaho niya lamang ay magsara at magbukas ng pinto at umikot ng isang beses sa pabrika kapag gabi. Ngunit hindi siya kuntento, hindi siya masaya.

Matagal na niyang gustong magtrabaho doon sa bangko. Gustong gusto na niyang lumipat doon. Matagal na niya iyong pangarap, matagal na niya iyong nais. Ito’y magmula noong ito’y malooban ng limang katao na nilimas ang pera ng bangko at pumatay ng dalawang sekyu, tatlong taon na ang nakakaraan. Isa sa mga napatay ay ang kanyang kaibigang si Mang Luisito. Isang mabait na tao, simple lamang ngunit laging nagpapainom kahit walang okasyon. Ang lagi niyang sinasabi ay “Sige lang mga pare! Inom lang tayo! Marami ata akong pera! Sa bangko ako nagtatrabaho!” Naroon si Mang Renato noong nangyari ang pangloloob. Naabutan niyang nakahandusay sa semento si Mang Luisito at nakababad sa dugo ang puting uniporme. Dito, dito niya nakita ang kaibigang may tama ng mga bala at may ngiti sa mukha. “Pare, sa burol ko magpa-inom ka at magpakalunod lang kayo sapagkat marami akong pera dahil sa bangko ako nagtrabaho.” Ito ang huling linyang binigkas ni Mang Luisito bago ito namaalam.

Ika-labing anim na taong gulang na kaaraawan ng anak ni Mang Renato na si Allona. Nagdadalaga na ito at malapit ng tumungo sa kolehiyo. Mayroon narin itong mga manliligaw at lahat ay tila palyado kay Mang Renato. Sa isang malaking lamesa ay doon nagtitipon tipon lahat ng mga kaibigang sekyu ni Mang Renato. Ang sweldo nila’y pare-parehas lamang ngunit binabase nila ang kayabangan nila sa uri o bagay na binabantayan nila. Ang hari dati ay si Mang Luisito sapagkat siya ang pinakamayaman sa lahat dahil bangko ang sakop nito. Ang pangalawa at ang nangunguna na ngayon sapagkat ang binabantayan nito dati ay Hacienda na lumipat na rin sa bangko ay si Mang Dyords. Isang matabang, malakas mag-inom, malakas kumain na lalaki. Yung tipong Manong ang dating. Dati itong tanod ngunit laging tulog kaya nireklamo ng mga tao dahil walang ronda kapag gabi. Ang pangatlo naman dati na pangalawa na ngayon ay si Mang Jovit. Siya ang guwardiya sa Pegasus. Yung bar na may dine in or take out na foreigner lang pedeng pumasok o di kaya mga mayayamang indio. Si Mang Jovit lang ata ang nakakapasok doon na bente lamang ang laman ng bulsa at butas na medyas. Ang pang-apat naman dati na pangatlo na ngayon ay si Mang Romeo. Si Mang Romeo ay may edad na at siya’y nakapagbantay na ng napakaraming sari-sari store. Noong umabot siya nangsinkwenta doon nagsimulang mawalan na rin siya ng kwenta. Sa tuwing may nagnanakaw ng paninda sa oras nito ay laging nakakatakas sapagkat mahina na ang tuhod ni Mang Romeo. Hindi na ito makatakbo at hindi narin makaluhod sa harap ni Aling Tonya. Si Aling Tonya na naghanap na ng ibang asawa. Mas bata, mas sariwa, mas matibay ang tuhod na tumatagal ng isang oras at limang minuto hindi tulad ni Mang Romeo na limang segundo na lamang. At si Mang Bords. Kapatid ni Mang Dyords na pumalit na sekyu sa Hacienda.

Tumungo ang usapan sa lamesa ng mga sekyu sa nangyari kay Mang Luisito. Ang sinapit nito at ang mga nakakatuwang alaala mula sa kanya. “Sige lang mga pare! Inom lang tayo! Marami ata akong pera! Sa bangko ako nagtatrabaho!” sabay-sabay nilang bigkas. Nilaman ng usapan ay ang pagpapaka-bayani raw ni Mang Luisito na hindi na sana niya ginawa. Kilala naman at may insurance daw ang bangkong kanyang pinagtatrabahuan kaya naman hindi na dapat siya nakipag-agawan ng baril noong pinadapa na sya. Naulilla niya ang kanyang dalawang dalaga at asawang si Aling Puring na laging nagmamadjong. Bali-balita na may iba raw lalaking kinakatagpo si Aling Puring, ang pagkakasabi ay si Berto raw na nagpapataya ng Jueteng. “Anak ng Jueteng!” bigkas ni Mang Dyords. “Ang alak yan dapat ay nagpapagalak hindi nagkakapagpalaki ng tyan na para kang Parak!” singit ni Mang Romeo. Tahimik si Mang Renato. Iniisip nya parin magpadestino sa bangko. Iniisip niya ang ngiti at saya sa mukha ni Mang Luisito.

Araw ng trabaho at may lumusot na asong grasa sa pinto ng pabrika. Binato ni Mang Renato at ito’y walang imik. Hinampas-hampas niya ang sanga ng puno sa lupa at ito’y walang imik. Tinignan lamang siya. Tinitigan lamang na walang imik, walang tahol, walang ungol. Ito’y naupo lamang sa gilid at nagmasid. Humiga at tumungo. Hinayaan na lamang at nais lang sigurong mag-pahinga at manatili sa lilim panandalian. Alas cuatro ng madaling araw ay labis na nagtaka si Mang Renato sapagkat maliwanag pa ang daanan. Maraming tao, maraming tolda, maraming tubong nakatayo, maraming barya ang nagkakalansingan, maramingg bulaklak ang nakakalat sa lansangan. Doon matatagpuan ang limang kahong nakahilera. Kaunting pintig ng liwanag at amoy ng sampaguita na may halong usok ng kandila, siya’y marahan na lumapit. Dito naka-kahon kanyang mga kaibigan. Dito binanggit sa kanya ang nangyari habang siya’y nakatingin sa mga ito. Umaga ng looban ng limang lalaki ang bangko na pinapasukan ni Mang Dyords, nilimas ang pera at tulad ni Mang Luisito ay nagpakita ng tapang si Mang Dyords kung kaya naman nalunod ito sa sariling dugo na may lumulutang na basyo ng bala. Matapos ang panloloob ay nakuha pa raw dumaan ng mga holdaper sa grocery store upang bumili ng alak at ilang paninda. Noong nasa counter na ang dalawa upang magbayad ang mga ito ay sakto namang nasulyapan ni Mang Romeo ang nakasukbit na baril na nakakubli sa Maong nitong tyaleko. Ang akala niya’y magdedeklara sila ng “holdap” kung kaya naman inunahan niya ito’t tinutukan. Matanda na si Mang Romeo kung kaya naman kahit nanginginig na ang kamay nito sa pag-hawak ng kanyang shotgun ay nakakasiguro parin siyang may tatamaan ito. Kabisado ni Mang Romeo ang ganitong sitwasyon, sa oras na may bumunot ng baril ay siguradong siya ang mauuna. Si Mang Romeo ay matanda na at hawak niya ang sitwasyon. Sa oras na may bumunot ng baril ay siguradong siya ang mauuna. Yun nga ang nangyari, siya ang naunang dumapa sapagkat may bumunot ng baril at pinutok sa ulo niya ngunit ito’y nagmula sa likod niya galing sa kasama ng dalawa. Ang sinapit naman ni Mang Jovit ay nakakapanghinayang sapagkat biktima siya ng huwad na kahirapan. Nagtungo ang mga holdaper sa Pegasus upang magsaya, upang mambabae, upang mag-inom. Ayos naman ang pakikitungo ng mga ito noong papasok pa lamang ngunit naninibago si Mang Jovit. Hindi karaniwan ang mga indio sa kanilang lugar kaya lang ay binigyan ito ng tip na pampaluwag kalooban kaya naman hinayaan nya na lamang ang mga ito. Noong sila’y papalabas na balak nilang mag-sama ng babae ngunit hindi na sapat ang kanilang pambayad at nangako na lamang na doon sa lugar na pupuntahan na lamang aasikasuhin ang relyebo.
Hindi sang-ayon ang manager, hindi karaniwan ang ganitong sitwasyon. Mga Indio itong mga ito, kung Hapon, kung Koryano, kung Amerikano ay papayag ang manager ngunit hindi ito karaniwan. Itoy mga Indio. Nagpumilit ang limang naturang holdaper at umabot ang pangangaladkad sa pinto kasama ang mga babae. Dito sinapit ni Mang Jovit ang hindi karaniwang kaganapan. Ang nakita niya’y hindi karaniwan, “Mga Indiong mukha hoodlum tumatangay ng mga kolehiyala.” Ayos lang kung Hapon, Koryano o Amerikano sapagkat sanay na syang nakikita ito. Ngunit Indio? Filipino? Winawagayway ni Mang Jovit ang kanyang shotgun at pinakawalan ang basyo sa ere at napahinto lahat ingay nito. Wagayway ulit ngunit sa pagkakataong ito ay nakatutok na sa mga indio. Isang baril sa limang katao ngunit ang sablay sa pagkakataong ito ay dalawa lamang ang bala ng shotgun na hawak-hawak nito at ang dalawang iyon ay nasa hangin na’t naghihintay dumaong. “Hindi ito karaniwan” bulong nya sa sarili. Limang taon na siya doon nagtatrabaho at wala pang ganitong sitwasyon ang nangyari. Hindi karaniwan na may baril na nakatutok sa ulo niya’t pagkatapos iputok ay iiwanan siyang nakahilata sa lupa habang kumakawala ang kaluluwa niya sa kanyang katawan at walang ibang gagawin kundi panuorin ang susunod na mangyayari.Si Mang Bords naman ay malas lang talaga. Inaantok na’t lasing at hapit sa mga babaeng bitbit ang mga holdaper kaya naman kailangan na ng matutulugan. Natapat lamang sa hacienda na kanyang binabantayan kung kaya naman malas lang.

Kinabukasan ay tumungo si Mang Renato sa kanyang trabaho sa pabrika. Siya’y umupo. sumulyap, nag-ikot. May dalang pandesal si Mang Renato sa pag-aakalang naroon pa ang asong grasa. Naabutan niya ito sa ilalim ng tumpok-tumpok na bakal at yero. Hinigisan niya ng pandesal at hindi ito kinain ng aso. Kumuha siya ng isa’t kinagatan at wala itong imik. Nakatingin laman sa kanya. Hindi pa niya ito narinig tumahol kahit isang beses, kahit umungol, wala. “Naisip mo siguro na kahit ilang beses ka tumahol o umungol ay hindi kita maiitindihan. Kahit ulit-ulitin mo, kahit paulit-ulit. Hindi kita maiintindihan. Walang makakaintindi sayo. Ang mabuting gawin na nga lang ay manahimik.”

Dalawang beses inuntog ni Mang Renato ang kanyang ulo sa pader. Hindi lang siguro dalawa. Dalawa lang ang inabutan ko, marahil marami pa sapagkat duguan na ang mukha nito noong makita ko. Yun ang lagi kong panimula sa mga tao kapag isinasalaysay ang buhay ni Mang Renato. Walang sira sa pag-iisip si Mang Renato, Wala kahit pa pinasabog nito ang utak sa harap ng asong grasa pagkatapos itong kausapin. Walang sira kahit sa mga paningin niya’y lahat ng kaibigan niyang nasawi sa oras ng trabaho’y namaalam ng may ngiti sa mukha, may ligaya. Nalulungkot lamang siya sapagkat natanto niyang hindi sya mamamatay sa loob ng pabrika ng plastik.